O Οκτώβρης του Miéville

The Books’ Journal, 23/1/2018

Ο Οκτώβρης του China Miéville είναι ένα συναρπαστικό χρονικό της τρίτης ρωσικής επανάστασης, δηλαδή της εξέγερσης του Οκτώβρη 1917. Αντίθετα με την πρόσφατη ιστοριογραφία της επανάστασης, η πρόζα του Miéville έχει την ίδια εκρηκτική ζωντάνια με το αντικείμενό της: ‘Το έτος 1917 ήταν ένα έπος, μια αλληλουχία από περιπέτειες, ελπίδες, προδοσίες, απίθανες συμπτώσεις, πολέμους και ίντριγκες· από γενναιότητα και ανοησία, φάρσα, τόλμη, τραγωδία· από εφήμερες φιλοδοξίες και αλλαγές, από φώτα εκτυφλωτικά και ατσάλι και σκιές· από τρένα και σιδηροτροχιές.’ (Miéville 2017α, 14) Ο Miéville πιστεύει ότι όσοι ταξίδεψαν σε αυτές τις σιδηροτροχιές είδαν μια χαραυγή, της ‘λευτεριάς το αμυδρό το φως’. Πολύ σύντομα, ωστόσο, αυτή η χαραυγή ‘γίνεται τελικά σούρουπο’ (Miéville 2017α, 495). Θα επικεντρωθώ σε τρία ζητήματα: τη σχέση του Οκτώβρη με την επανάσταση, με το σοβιετικό κράτος και με τον εργατικό έλεγχο.

Continue reading »

Τι είναι ο λαϊκισμός;

The Books’ Journal, 1/6/2017

Τι κοινό έχουν ο Ντόναλντ Τραμπ, η Μαρίν Λεπέν, και ο Ούγκο Τσάβες; Σύμφωνα με το νέο βιβλίο του Γιαν-Βέρνερ Μύλερ, Τι είναι ο λαϊκισμός;, είναι και οι τρεις λαϊκιστές. Ο λαϊκισμός, για τον Μύλερ, είναι αντιπλουραλιστικός αντιελιτισμός. Τι σημαίνει αυτό; Σχεδόν κάθε πολιτικό κίνημα εναντιώνεται σε κάποια μορφή ελίτ. Άρα αυτή η εναντίωση δεν είναι ικανή να συλλάβει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του λαϊκισμού. Σύμφωνα με τον Μύλερ, η ικανή συνθήκη αφορά την προδιάθεση του λαϊκιστή να σκιαγραφεί τα όρια της δημοκρατίας με γνώμονα τα συμφέροντα ενός ‘αυθεντικού λαού’, τον οποίο ο λαϊκιστής αποκλειστικά εκπροσωπεί. Εδώ θα σταθώ σε τρία σημεία. Πρώτον, στη θεωρία του Μύλερ. Δεύτερον, στα πλεονεκτήματά της έναντι άλλων αντιλήψεων του λαϊκισμού. Τρίτον, στις εξηγητικές φιλοδοξίες της θεωρίας στην ελληνική περίπτωση. Μια θεωρία είναι χρήσιμη μόνο αν προσφέρει ενοποιημένες εξηγήσεις ενός φαινομένου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να εξηγεί τα χαρακτηριστικά ολόκληρου του φάσματος του λαϊκισμού, από τον Τραμπ και τη Λεπέν, μέχρι τον Καμμένο και τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Continue reading »

Λόγοι, Πρόσωπα, Αξίες: Κατευόδιο στον Ντέρεκ Πάρφιτ

The Books’ Journal, 1/2/2017

Ας υποθέσουμε ότι ένας Έλληνας νευροεπιστήμονας έχει φτιάξει μια μηχανή που αντιγράφει το περιεχόμενο του μυαλού σου, συμπεριλαμβανομένων των αναμνήσεών σου, σε ένα σκληρό δίσκο. Σε συνεργασία με έναν Άγγλο συνάδελφό του, ο Έλληνας νευροεπιστήμονας ανεβάζει αυτό το περιεχόμενο στον εγκέφαλο ενός ασθενή στην Αγγλία, αντικαθιστώντας εντελώς το νοητικό του περιεχόμενο με το δικό σου. Δυστυχώς, η μηχανή έχει βλάβη, και ο εγκέφαλός σου καταστρέφεται. Τι σου έχει συμβεί; Έχεις πεθάνει; Ή μήπως έχεις πάει ταξίδι στην Αγγλία; Σύμφωνα με τον Ντέρεκ Πάρφιτ, τον σημαντικότερο ηθικό φιλόσοφο της τελευταίας τριακονταετίας, έχεις πεθάνει. Γιατί; Ας υποθέσουμε ότι το upload είναι επιτυχές και φεύγεις από το χειρουργείο του Έλληνα νευροεπιστήμονα χωρίς εγκεφαλική ζημιά. Ο Άγγλος doppelganger σου ήδη σε κουβαλάει μέσα στο κεφάλι του. Λίγες ώρες αργότερα, ο νευροεπιστήμονας σου λέει ότι μια βλάβη στη διαδικασία του upload θα προκαλέσει τον θάνατό σου σε δυο μέρες. Ποιος θα πεθάνει σε δυο μέρες; Εσύ. Αλλά αν είσαι εσύ που θα πεθάνεις σε δυο μέρες, τότε είσαι πάλι εσύ που πέθανες όταν καταστράφηκε ο εγκέφαλός σου στο αρχικό παράδειγμα. Άρα η μηχανή δεν είναι καινούριο είδος ταξιδιωτικού πράκτορα: δεν σε πάει στην Αγγλία. Σε σκοτώνει.

Continue reading »

Syriza crash lands against the euro

Open Democracy, 4/7/15

A man goes to the tailor to pick up a custom-made suit. He puts it on, and notices that the sleeves are too long. When he complains, the tailor says: ‘just bend your arms a little’. ‘But the collar is too low!’ ‘Just raise your back a little’ says the tailor. ‘But the trousers are too long!’ ‘Just stand on your toes’ says the tailor. The man goes out into the street and can barely walk in his new suit. Everyone says: ‘poor guy’. ‘Yes, but great suit!’.

Continue reading »

“Μένουμε Ευρώπη” ή, αλλιώς, ευρωφανατισμός

Protagon, 28/06/2015

Σε πρόσφατο άρθρο του, ο Αριστείδης Χατζής υποστηρίζει ότι η Ελλάδα βρίσκεται στα πρόθυρα ενός εθνικού διχασμού, όπου ‘οι πάντες… δεν αντιμετωπίζουν πλέον τους αντιπάλους ως πεπλανημένους, ανόητους ή αδαείς. Αλλά ως εχθρούς.’ Ανάμεσα σε αυτούς που πάσχουν από αυτή την ιδιότυπη μορφή ιδεολογικής παράνοιας, γράφει, συγκαταλέγονται και μονάδες από τον ‘ευρωπαϊκό, εκσυγχρονιστικό χώρο, τον κατεξοχήν φορέα των ιδεών του Διαφωτισμού, κυρίως της ανοχής.’ Και καταλήγει εκφράζοντας την επιθυμία του να ‘παραμείνει η χώρα [τ]ου στην Ευρωζώνη, στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά κυρίως… να συνεχίσει να συμμετέχει στην ευρωπαϊκή παράδοση του Διαφωτισμού, του ορθού λόγου, της ελευθερίας, της δημοκρατίας και κυρίως της ανοχής.’

Δυστυχώς το άρθρο του κου Χατζή εκφράζει μια ιδεολογική παθογένεια παρόμοια με αυτή που κατακρίνει.

Continue reading »

First we take Amsterdam, then we take The Hague

by Nicholas Vrousalis, Robin Celikates, Johan Hartle, Enzo Rossi

Open Democracy, 3/4/2015

Ah you loved me as a loser, but now you’re worried that I just might win
You know the way to stop me, but you don’t have the discipline
How many nights I prayed for this, to let my work begin
First we take Manhattan, then we take Berlin

Leonard Cohen, ‘First we take Manhattan’

The university movement in the Netherlands has just won its first victory; a victory for democracy and academic freedom against the commercialization of higher education.

Continue reading »

Greece’s Brest-Litovsk

Open Democracy, 24/03/2015

An encircled army has few viable options: it can sue for peace and suffer humiliating terms. It can fight with all its strength and suffer heavy casualties. Or it can fight the odd skirmish, force ceasefires, and bide its time, all the while trying to split the opponent and prepare the ground for reinforcements. In November 1917, the newly installed Russian government found itself in just such a predicament. Upon entering into negotiations with the Central Powers at Brest-Litovsk, it was immediately faced with a dilemma: suing for peace meant betrayal of the anti-war revolutionaries in Western Europe who were fighting the chauvinism of their own ruling classes. Opting for war meant an intolerable amount of casualties and possibly a humiliating defeat. The Russian government initially opted for a third strategy: no war – no peace. One explicit condition for the ceasefire negotiated under this strategy was that the Central Powers not shift their troops from the Russian to the Western front. In the meantime, the government continued its pro-communist agitation within the ranks of its opponents, in the hope that it could split their forces.

Europe’s periphery—the so-called PIIGS—is presently under siege by financial markets. Greece is at the forefront of this fight. Indeed, the election of SYRIZA on the 25th of January seems to have pushed the country out of the furnace and into the fire. Short of leaving the euro, the Greek government has only one fire-fighting strategy left, which consists in breaking the unity of the pro-austerity bloc. This is a Herculean task, for it requires sowing disunity within the Eurozone’s pro-austerity governments. But it remains an ever-receding alternative to the mutually exclusive menaces of capitulation or Grexit. Let me explain.

Continue reading »

What is the New University?

ROARmag, 18/03/2015

The heart of the student movement today beats in Amsterdam. The occupation of the Senate House by staff and students at the University of Amsterdam has rekindled the flame for a free and democratic university. The ensuing fire has spread fast and wide throughout the Netherlands, which now counts at least five geographically distinct campaigns under the banner of the so-called ‘New University’ (apart from Amsterdam: Groningen, Leiden, Maastricht, Nijmegen and Utrecht). The movement has also garnered support from the FNV, the largest Dutch trade union and numerous statements of solidarity from the rest of the world.

Perhaps the best way to understand this movement is as a challenge to rethink the very idea of the university. What follows is one attempt to meet this challenge in light of the movement’s own self-conceptions.

Continue reading »

Why we occupy

by Nicholas Vrousalis, Robin Celikates, Johan Hartle, Enzo Rossi

Open Democracy, 2/03/2015

It has been two weeks since the first occupation of the Bungehuis, one of the main buildings of the University of Amsterdam (UvA). The more recent occupation of UvA’s Senate House – the Maagdenhuis which was famously occupied back in 1969 – and the breadth of the grassroots movement for a New University exposes the problems of Dutch higher education. Increasing student/staff ratios, chronic underfunding, creeping micromanagement of research and teaching, and growing authoritarianism from university management are all conspiring to turn universities into a bureaucratic version of Walmart. The twin pressures of authoritarianism from above and neoliberalism from below make it necessary to develop the democratic alternative put forward by the movement for a new university.

Continue reading »

Πικεττύ: Κριτική της Απολιτικής Οικονομίας

The Books’ Journal, 1/1/2015

Μπορεί να σωθεί ο καπιταλισμός από τον εαυτό του; Τον τελευταίο αιώνα έχουν γίνει τρεις εκτενείς προσπάθειες να δοθεί καταφατική απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Η πρώτη συνοψίζεται στις προγραμματικές δεσμεύσεις του Φράνκλιν Ρούσβελτ όταν ανέλαβε το χρίσμα των Δημοκρατικών για τη προεδρεία των ΗΠΑ (1932), στις ιδέες δηλαδή που συγκρότησαν το New Deal. Η δεύτερη προσπάθεια ήταν η Γενική Θεωρία της Εργασίας, του Τόκου και του Χρήματος του Τζον Μέιναρντ Κέυνς (1936). Η τρίτη είναι Το Κεφάλαιο τον 21ο Αιώνα του Τομά Πικετύ (2014). Η κριτική της ανισότητας που αναπτύσσει ο Πικεττύ δεν είναι πρωτότυπη. Παρόμοιες θέσεις έχουν αναπτύξει μαρξιστές οικονομολόγοι, όπως ο Έρνεστ Μαντέλ και ο Ρόμπερτ Ρόουθορν, και φιλελεύθεροι όπως ο Τζον Κένεθ Γκάλμπρειθ και ο Ρόμπερτ Σόλοου. Ωστόσο ο Πικεττύ επιστρατεύει μια εντυπωσιακή δύναμη στατιστικού πυρός για να υπερασπιστεί τη θέση του, ενώ ταυτόχρονα ρίχνει μια βόμβα βαθιά μέσα στα τείχη της σύγχρονης οικονομικής ορθοδοξίας. Αυτά είναι προτερήματα του βιβλίου. Όμως πίσω από το θεωρητικό οπλοστάσιο του Πικετύ κρύβεται ένα σημαντικό δίλημμα, ένα δίλημμα ανάμεσα στον καπιταλισμό και τη δημοκρατία. Και παρόλο που ο Πικετύ κάνει ό,τι μπορεί για να υποστηρίξει ότι αυτό το δίλημμα δεν είναι εξαντλητικό όλων των πολιτικών δυνατοτήτων, οι προσπάθειές του είναι ανεπιτυχείς.

Continue reading »